Ogłoszenie Płatne / Reklama Sponsorowana

Przedmowa do Dziennika Medycyny

Śniadecki Jędrzej

W pierwszych początkach swoich Towarzystwo Lekarskie Wileńskie nie miało innego celu jak tylko ten, ażeby lekarze poświęcający się w tym mieście i prowincyi tutejszej praktyce medycyny, mogli przez skojarzenie się w jedno ciało i zgromadzanie przynajmniej raz na miesiąc udzielać sobie nawzajem swoich postrzeżeń, oświecać się o przyrodzeniu panujących chorób, zasięgać rady kollegów w trudniejszych lub wątpliwych przypadkach, a tym sposobem być sobie wzajemną a publiczności skuteczniejszą pomocą. Lecz jako każdego przedsięwzięcia widoki rozszerzają się i rosną z postępem czasu, tak postrzegło wkrótce i Towarzystwo, że pomiędzy gromadzącymi się u niego obserwacyjami i uwagami były niekiedy takie, które mogły obchodzić samą naukę i przyczynić się jakkolwiek do jej postępu, albo wyjaśniając niektóre rzeczy mniej zrozumiane, albo wywracając tylko co poczynające się lub już wkorzenione błędy, albo na koniec zbogacając ogólny ów skład rzadszych lub nie dosyć jeszcze zrozumianych chorowitych przypadków, z których mają kiedyś być wydobyte powszechne prawa i niewzruszone zasady ważnej umiejętności lekarskiej.

Nikt albowiem teraz zaprzeczyć nie może, że umiejętna sztuka nasza z doświadczenia się poczęła, doświadczeniem i obserwacyją stoi i wzrasta, doświadczeniem na koniec i obserwacyją kiedyś dojrzeje.Dla tych więc przyczyn postanowiło było Towarzystwo naprzód, ażeby bez obowiązania się do pewnego czasu wydawać pamiętniki swoje, ile by razy zapas zgromadzonych u niego pism ważniejszych tego wymagał, a liczba ich tom jeden wypełnić mogła. Gdy już dwa takie tomy na widok publiczny wyszły, zdawało się znowu Towarzystwu, iż pożyteczniej i dogodniej będzie dla czytającej publiczności lekarskiej zamienić to pismo na dziennik w oznaczonych czasu okresach wychodzący koniecznie. A jako całe Towarzystwo z trzech złożone części, to jest: medycznej, chirurgicznej i farmaceutycznej, tak i dziennik z tego trojakiego materyjałów rodzaju złożony został. Wkrótce atoli pismo to dla niedostatku prenumeratorów i niepodobieństwa opędzenia kosztów ustało.

Liczniejsze są teraz j powody, dla których Imperatorskie Towarzystwo Lekarskie postanowiło wskrzesić to pismo. Od niejakiego czasu liczba uczących się medycyny znacznie w tutejszym imperatorskim uniwersytecie urosła. Ze szkoły naszej lekarskiej wychodzi corocznie kilkudziesiąt aż do stu wolno praktykujących medyków, których część wchodzi do służby monarszej, część osiada w rozmaitych, nie tylko pobliskich, ale i odległych rossyjskiego państwa prowincyjach. A jako tutejsza szkoła trudniła się pierwiastkową ich nauką, tak rada by opatrywać ich i nadal nowym zapasem wiadomości i obeznawać z postępami umiejętności, której się poświęcili. Nie wszyscy albowiem mogą mieć pisma zagraniczne, wiedzieć o nowo wychodzących dziełach, o nowych postrzeżeniach lub wynalazkach; nie wszystkie też pisma są pisane w tym duchu i podług tych zasad, jakie uczniowie z tutejszej szkoły powzięli. Milsze im przeto będą wiadomości z ich początkami zgodne i wychodzące z tego samego punktu, z którego pierwsze swoje czerpali światło.
Spodziewać się też nawzajem można, że i uczniowie ci, oświecając się przez doświadczenie, zbierając ważne postrzeżenia tak w prowincyjach rozległego państwa, niekiedy bardzo od siebie różnych, jako i w wojsku, nie zaniedbają wywdzięczyć się rodzicielce swojej i ważniejsze postrzeżenia przysyłać nam będą. Topografia lekarska rozmaitych prowincyj, opisanie sposobu życia różnych ludów i właściwych im chorób, wyśledzenie związku między klimatem, naturą i położeniem ziemi, pokarmami i napojem, zwyczajami i przesądami a panującymi pomiędzy ludem chorobami jest jednym z najważniejszych w umiejętności lekarskiej przedmiotów, jest obszernym i powabnym polem ćwiczenia, badań i chwały oświeconego lekarza. Są w niektórych prowincyjach używane od pospólstwa zioła, kruszce lub nowe sposoby leczenia, którymi rozsądny lekarz nie zawsze pogardza, pamiętny, że z tego źródła poczęła się cała umiejętność nasza; są wody wsławione, są na koniec szczęśliwi w niektórych zdarzeniach empirycy. Oświecony lekarz zastanawia się nad tym wszystkim i stara się z najmniejszego zdarzenia, z najdrobniejszych okoliczności korzystać. Jeżeli więc wychowańcy tej szkoły wywdzięczać się jej pracami swoimi zechcą, zapas materyjałów do teraźniejszego pisma znacznym się za czasem stać może.
Oprócz tego kliniki uniwersyteckie mają często i ważne, i nowe postrzeżenia, które zginąć dla umiejętności nie powinny. Nie zdawało się professorom przewodniczącym w tych instytutach osobnymi pismami, zdającymi sprawę z ich toku i sposobu kształtowania uczniów, obarczać czytającą publiczność lekarską. Ale ponieważ się wszystkie ważniejsze zdarzenia udzielają Towarzystwu Lekarskiemu, którego wszyscy professorowie medycyny są członkami, przeto daleko lepiej będzie w dzienniku tego towarzystwa zdawać sprawę i ze sposobu prowadzenia instrukcyi w tych instytutach i ze zdarzeń ważniejszych, publiczność lekarską obchodzić mogących. Nie od rzeczy zatem będzie na wstępie do teraźniejszego pisma dać krótkie wyobrażenie o składzie klinik tutejszych.
Klinika Wileńska z trzech się oddzielnych instytutów składa, umieszczonych w tym samym domu, to jest: z medycznego, chirurgicznego i położniczego. Instytut Medyczny ma dwie sale, jedne dla mężczyzn, drugą dla kobiet. Z tych każda mieści w sobie nie więcej jak sześć łóżek. Sale są dosyć obszerne, utrzymane w największym ochędostwie, doskonale przewietrzone i w zimie dobrze ogrzane; łóżka wygodne i dosyć pomiędzy sobą odległe, pościel zawsze czysta, bielizna sucha i biała. Chorzy ściśle są dozorowani; usługa nieprzerwana i pilna, oprócz albowiem kilku służących, które są zawsze w salach na zawołanie chorych, a które im podają lekarstwa, napoje i pokarmy, tudzież odbywają wszelkie posługi chorym potrzebne, jest przełożona nad nimi ochmistrzyni, mająca tuż przy sali chorych swój pokój osobny; jest felczer w tym samym domu na każde zawołanie gotowy i jest dwóch uczniów z kolei i obowiązku dzienną odbywających posługę, którzy dzień i noc czuwają w salach, uważają wszelkie odmiany choroby i w każdej potrzebie ostrzegają medyka adiunkta kliniki, który gwałtownym przypadkom natychmiast zaradza.
Professor kliniki odwiedza chorych dwa razy na dzień, to jest o godzinie ósmej rannej i szóstej wieczornej, przy której wizycie zgromadzeni są wszyscy uczniowie kurs kliniki odbywający. Jeżeli chory świeżo jest przyjęty, professor wyciąga losem imię ucznia pięcio lub czwartoletniego*, który ma być jego lekarzem. Ten w przytomności professora i wszystkich współuczniów wypytuje chorego (lub gdyby dla obłąkania albo niemocy odpowiadać nie mógł, jego domowników lub krewnych) o to wszystko, co do objaśnienia o początku, przyczynach i obecnym stanie choroby należeć może. Jeżeli czego nie dopełnił albo się pomylił, professor zastanawia go nad tym i naprowadza na drogę. Po skończonym wybadaniu wszystkiego tenże młody medyk oznacza chorobę, nadaje jej właściwe imię, sądzi o możności lub niemożności jej wyleczenia, o następnym jej biegu i sposobie, jakim się ukończyć może, tudzież; jak powinna być leczona; a zatem stosownie do tego przepisuje lekarstwa tak wewnętrzne, jako i zewnętrzne, napój i pokarmy. Tu dopiero professor zastanawia go nad jego zdaniem o chorobie i sposobie leczenia, potwierdza je, odrzuca lub prostuje i wchodzi w obszerniejsze tłumaczenie obecnego przypadku, słowem — ma krótszą lub dłuższą o tej chorobie i wszelkich jej odmianach naukę. Uczeń potem, dozorując ciągle choroby, pisze jej historyją i skoro ją wygotuje, czyta w przytomności
 
 
 
* Pięć lat przeznaczone są na zupełne odbycie kursu medycyny i podług tego uczniowie wszyscy dzielą się na pięć klass. Dwie tylko ostatnie, to jest czwarta i piąta, słuchają kursu kliniki, a z tej ostatniej każdy bierze z obowiązku trzech chorych do leczenia, co stanowi jego egzamen kliniczny. Historyje zaś tych chorób podaje do przejrzenia całemu fakultetowi. (Przypis Śniądeckiego).
wszystkich kollegów i professora, który ją, w czym potrzeba, poprawia. Przy każdej wizycie tak rannej, jako i wieczornej, za przystąpieniem professora do łóżka daje sprawę o wszystkim, co się stało między jednym odwiedzeniem a drugim, o stanie chorego obecnym, co professor sprawdza; zapytuje się, co dalej czynić wypada, robi potrzebne uwagi, przepisuje, co należy. Wybadanie chorego odbywa się w jego rodowitym języku, a rozmowa z uczniami i lekcyja w języku łacińskim, w którym się pisze historyja choroby, jako w języku i powszechnie używanym w szkołach lekarskich, i niezrozumiałym dla chorych, o których się przy nich samych rozprawia *. Po obejrzeniu chorych klinicznych
 
 
 
* Gdzie język łaciński nie jest używany, jak np. we Francyi, Anglii i niektórych szkołach niemieckich, professor, nie mogąc nic mówić przy łóżku chorego, ma raz lub dwa razy na tydzień lekcyją kliniczną, na której się zastanawia nad chorobami w klinice będącymi. Używany u nas sposób z następujących przyczyn lepszym się być zdaje: 1) Każdy medyk powinien być człowiekiem uczonym, a zatem umieć naukowe języki, pomiędzy którymi łaciński jest pierwszy. 2) Rozprawianie o chorobie przy łóżku chorego daleko jest pożyteczniejsze, bo uczeń patrzy na to, o czym professor mówi, lepiej uważa, porównywa i lepiej pamięta.
 
Segnius irritant animos demissa per aures,
Quam quae sunt oculis subiecta fidelibus.
Horatius.
 
3) Obszerną o każdej chorobie naukę i jej literaturę mają uczniowie w lekcyi terapii. Klinika jest tylko krótkim okazaniem poprzedzającej nauki w przykładach, jest dowodzeniem tej nauki lub obaleniem przez doświadczenie. 4) Na koniec, w domach prywatnych, na tak nazwanych radach lekarskich (consilia), daleko jest właściwiej i przystojniej, ażeby się lekarze naradzali w języku łacińskim przy samych chorych, pospolicie języka tego nie umiejących, aniżeli żeby się zamykali w osobnym pokoju, gdzie się często, ze zgorszeniem ludzi obcych i samych chorych a z hańbą nauki, kłócą i nic nie stanowią. Autor, który się trzydziesty drugi rok trudni praktyką medycyny w Wilnie, a zatem był na bardzo wielu radach, czyli konsyliach, winien tutejszym praktykom oddać tę sprawiedliwą pochwalę, iż na radach tych nigdy nie widział nieprzystojnego sporu, ani, po rozejściu się, niechęci wzajemnej wezwanych na radę lekarzy. Tak mu się zdaje, że to można po części przypisać statecznemu używaniu języka łacińskiego. (Przypis Śniadeckiego).
 
professor zatrzymuje się w przedpokoju, gdzie są zawsze zgromadzeni rozmaici chorzy z miasta i okolic do kliniki przychodzący po radę. Tu egzaminuje ich sam i jeżeli który przypadek tego godzien, zastanawia nad nim obecnych uczniów, tłumaczy im ten przypadek i daje choremu radę lub jeżeli choroba może służyć do dalszej nauki, a łóżko które jest wolne, przyjmuje do kliniki. Czasem, dawszy zdanie o chorobie i sposobie jej leczenia, zdaje ją któremu ze starszych uczniów z zaleceniem, aby chorego lub chorą w ich mieszkaniu odwiedzał i leczył, aby z postępu choroby i leczenia codziennie professorowi zdawał sprawę i historyją całej choroby pisał. To zgromadzenie chorych w przedpokoju klinicznym tak bywa niekiedy liczne, iż nie tylko się wyborem z nich zapełniają łóżka, aleby nawet i niemały szpital wypełnić można. Owszem, niekiedy nawet ważne przypadki dla niedostatku miejsca z żalem nazad odsyłać potrzeba.
Jeżeli kto z chorych klinicznych umrze, otwiera się ciało także w przytomności professora i uczniów, a historyja sekcyi przyłącza się do historyi choroby. Niekiedy przyjmują się nawet chorzy, którzy pewno umrzeć muszą, jeżeli bieg choroby godzien jest zastanowienia lub jej siedlisko i przyrodzenie wątpliwe, a zatem sekcyja obiecuje być ważną.
Takowe leczenie chorych pod okiem i kierunkiem professora służy uczniom kończącym kurs medycyny za egzamen praktyczny. Na tym albowiem fundamencie professor kliniki daje zdanie o ich dostatecznym lub niedostatecznym usposobieniu do praktyki. Historyje chorób przez uczniów ułożone a przejrzane przez professora lub jego adiunkta wpisują się w osobny protokół, który jest własnością szkoły klinicznej i najlepszą jej historyją. Jest razem historyją konstytucyj epidemicznych, dość się często odmieniających i wszystkich odmian sposobu leczenia, przez jakie szkoła, różną kierowana ręką, przechodzi. Niejeden pisarz terapii szczególnej korzystać z tego zbioru potrafi.
Układ Kliniki Chirurgicznej zupełnie jest ten sam. Usługa, opatrzenie i leczenie chorych, nauka i sposób prowadzenia uczniów te same, z tą tylko różnicą, iż oprócz sal i łóżek dla chorych, których jest trzynaście, to jest siedm mężczyzn a sześć kobiet, jest jeszcze osobny gabinet, w którym się robią operacyje. Te odbywa w przytomności uczniów sam professor lub z nich któremu robić przy sobie porucza. Jeden z pięcioletnich uczniów ma dozór chorego i pisze historyją chorób przed i po operacyi, a te historyje wpisują się do protokołu równie jak w Klinice Medycznej. Wizyta codzienna następuje zaraz po Klinice Medycznej.
Położnicza Klinika ma siedm łóżek dla połóg leżących, ale niekiedy przyjmuje i więcej niewiast zabierających się do połogu. Opatrzenie chorych i usługa takie są jak w dwóch klinikach poprzedzających, z tym dodatkiem, że oprócz professora i adiunkta jest jeszcze akuszerka tuż przy klinice mieszkająca i na każde zawołanie gotowa. Dzienny dozór nie tylko odbywają z kolei i obowiązku uczniowie, ale i uczennice sposobiące się do tej professyi. Odwiedzają się położnice zwyczajnie o godzinie siódmej rannej. Przy każdym zaś rodzeniu znajduje się jeden uczeń pięcioletni i czterech czwartoletnich. Pierwszy pisze historyją połogu i następującej niekiedy choroby, która się tak wpisuje do protokołu jak w klinikach poprzedzających.
Jako we wszystkich sprawach ludzkich tak i w umiejętnościach są rozmaite zdania, są teoryje i systemata popierane i wynoszone przez jednych, napastowane i odrzucane od drugich. Towarzystwo, pod którego imieniem teraźniejszy dziennik wychodzić będzie, przyjmuje wszelkie nadesłane sobie pisma z wdzięcznością i ogłaszać ich nie zaniedba, ile razy je uzna za dobrze napisane lub zawierające w sobie rzeczy godne uczonych uwagi. Ale Towarzystwo nie sprzyja żadnej szczególnej, choćby też najmodniejszej nauce, a przeto zdań, mniemań i domysłów autorów ani przyjmować, ani odrzucać, owszem, w niczym odmieniać i dotykać się nie będzie. Teoryje, systemata, mniemania, spory uczone do niego nie należą; jest to nietknięta, nienaruszona własność samych pisarzy. Towarzystwo zgromadza tylko rzeczy zdarzone i pewne, a tłumaczenie tych zdarzeń zostawia ochocie członków. Ci przeto mogą jedni przeciwko zdaniom drugich powstawać, mogą wchodzić w uczone zatargi, ale samo Towarzystwo oświadcza, iż mniemania jego członków nie zawsze są jego zdaniem i że, tolerując wszystkie opinie lekarskie, żadnej wyłącznie nie sprzyja.
Nie dzielą wszakże członkowie Towarzystwa owych zdań przesadzonych i zagorzałych, przez które się rozmaite stronnictwa lekarskie potępiają i szkalują nawzajem. Miała wprawdzie sztuka lekarska i ma dotąd przesadzone nauki, których przyjąć broni doświadczenie i zdrowy rozsądek, ale z których każda puszczona bez uwagi sama się na koniec wysila i upada zostawując często coś pożytecznego po sobie. Ci więc, którzy pisać do teraźniejszego dziennika zechcą, mogą śmiało podawać swoje myśli; Towarzystwo, aby tylko z granic przystojności nie wychodzili, w niczym ich pisma nie dotknie i im samym chwałę lub naganę zostawi.
Jeżeli cudzoziemcy w tych prowincyjach osiedli lub za członków Towarzystwa przyjęci pismo jakie lub postrzeżenia szczególne nadesłać zechcą, mogą je przesyłać we własnym lub łacińskim języku, a Towarzystwo ręczy za wierne ich na nasz język przelanie.

Anons: — Reklama